LEKCJA CZWARTA

PRATJAHARA CZYLI POWŚCIĄGNIĘCIE UMYSŁU

GHERANDA POWIEDZIAŁ:

1. A teraz powiem ci, że pratjaharajoga jest najlepsza. Przez jej znajomość wszystkie namiętności, jak żądze itp. ulegają zniszczeniu.

2. Niech podda czittę (zasadę myślenia) pod kontrolę przez wycofanie jej, to jest odciągniecie jej od błądzenia na skutek przyciągania przez różne przedmioty postrzegania.

3. Pochwałą lub krytyką, dobrą mową lub złą mową wycofaj swój umysł z tego wszystkiego i poddaj czittę pod kontrolę Ja.

4. Z przyjemnych zapachów lub przykrych zapachów, przez jakikolwiek zapach umysł może być rozproszony lub przyciągnięty, wycofaj umysł z tego i poddaj zasadę myślenia pod kontrolę Ja.

5. Od słodkich i kwaśnych smaków, od gorzkich lub ściągających smaków, przez jakikolwiek samk umysł może być przyciągnięty, wycofaj go z tego i poddaj pod kontrolę swojego Ja.

koniec lekcji czwartej

LEKCJA PIĄTA

PRANAJAMA CZYLI POWŚCIĄGNIĘCIE TCHNIENIA

GHERANDA RZEKŁ:

1. Teraz powiem ci o zasadach pranajamy, czyli rządzenia tchnieniem. Przez praktykowanie jej człowiek staje się niczym bóg.

2. Cztery rzeczy są potrzebne do praktykowania pranajamy. Po pierwsze - dobre miejsce, po drugie - odpowiedni czas, trzecie umiarkowane jedzenie i ostatnie - oczyszczenie nadi (naczyń ciała tj. przewodu pokarmowego itp.)

MIEJSCE

3. Nie należy próbować praktykowania jogi z dala od kraju (rodzinnego), ani też w lesie, ani w stołecznym mieście, ani też w tłumie ludzi. Jeśli tak czyni, traci powodzenie ( w jodze).

4. W odległym kraju traci się wiarę ( z tego powodu, że joga tam nie jest znana). W lesie nie ma się zabezpieczenia. W miejscu gęsto zamieszkałym jest niebezpieczeństwo wystawienia się na widok publiczny ( ponieważ będą go nachodzili ciekawscy). Dlatego niech unika tych trzech rzeczy.

5. W dobrym kraju, gdzie panuje sprawiedliwy król, gdzie łatwo zdobyć pożywienie i jest jego obfitość, gdzie się nie będzie niepokojonym, należy postawić sobie chatkę, a wokół niej wznieść mur.

6. A w środku chatki niech wykopie studnię ze zbiornikiem na wodę. Niech chatka nie będzie położona zbyt wysoko, ani też nisko. Niech będzie wolna od insektów.

7. Winna być oblepiona łajnem krowim. W tak zbudowanej chatce i położonej w takim odosobnionym miejscu niech praktykuje pranajamę.

CZAS

8. Praktyki jogi nie należy rozpoczynać w następujących czterech porach roku, spośród sześciu pór

(indyjskich): hemanta (zima), sisira (pora zimna), griszma (upalna), warsza (deszczowa). Jeśli zacznie się w tych porach ściągnie się na siebie choroby.

9. Początkujący winien rozpocząć ćwiczenia jogi na wiosną (wasanta) lub w jesieni (siarad). Jeśli tak uczyni osiągnie powodzenie i zaprawdę nie będzie podatny na choroby.

10. Tych sześć pór roku występuje w porządku dwunastomiesięcznym, zaczynając się od ciajatry, a kończąc na phalgunie. Każda pora trwa dwa miesiące. Ale każdą porę doświadcza się przez cztery miesiące, poczynając od maghy, a kończąc na phalgunie.

Sześć pór roku

11. Sześć pór roku jest następujących:

{nazwa pory roku sanskrycka i (polska) - nazwy miesięcy sanskr. i (polskie)}

wasanta (wiosana) - ciajtra i wajsiaka (marzec-kwiecień)

griszma (lato) - dziesztha i aszadha (maj-czerwiec)

warsza (pora deszczowa) - śrawana i bhadra (lipiec-sierpień)

siarad (jesień) - aświna i kartika (wrzesień-październik)

hemanta (zima) - agrahajana i pausza (listopad-grudzień)

sisira (pora rosy, przedwiośnie) - magha i phalguna (styczeń-luty)

Doświadczanie pór roku

12-14. A teraz powiem ci o doświadczaniu pór roku, a mianowicie:

wasantanubhawa (doświadczanie wiosny) magha - wajsiakha (od stycznia do kwietnia)

griszmanubhawa (dośw. lata) ciajtra - aszadha (od marca do czerwca)

warsznubhawa (dośw. pory deszczowej) aszadha - aświna (od czerwca do września)

siaradanubhawa (dośw. jesieni) bhadra - agrahajana (od sierpnia do listopada)

hemantanubhawa (dośw. zimy) kartika - magha (od października do stycznia)

sisiranubhawa (dośw. przedwiośnia) agrahajana - phalguna (od listopada do lutego)

15. Praktykę hathajogi należy rozpoczynać w wasancie (na wiosnę) lub w siaradzie (w jesieni). Albowiem w tych porach osiąga się powodzenie bez przeszkód.

3. UMIARKOWANA DIETA

16. Kto praktykuje jogę bez przestrzegania umiarkowanej diety ściąga na siebie różne choroby i nie osiąga powodzenia.

17. Jogin winien jeść ryż, jęczmienny lub pszenny chleb. Może jeść groch munga (phasellus mungo), groch masza (phaseolum radiatus), guz arada (w hindi arada), gram itp. Mają one być czysto białe i pozbawione plew.

18-19. Jogin może jeść potolę (rodzaj ogórka), jack fruit (owoc podobny do drzewa chlebowego), manakaciu (arum colacasia), kakkolę (rodzaj jagody), jujubę, orzechy borducella guilandia, ogórki, banany, figi, niedojrzałe banany, małe banany, łodygi i korzenie bananów, brindziol oraz korzenie i owoce lecznicze (riddhi) itp.

20. Może jeść świeże zielone jarzyny, czarne warzywa, liście patoli, wastukasiakę i himalociakasiakę. Jest to pięć siak (liści warzyw), zachwalanych jako stosowny pokarm dla joginów.

21. Czyste, słodkie i chłodne jedzenie należy spożywać wypełniając połowę żołądka. Spożywanie słodkich i przyjemnych dla zmysłów treści i pozostawianie drugiej polowy żołądka próżną nazywa się umiarkowaną dietą.

22. Połowę żołądka należy wypełnić jedzeniem, jedną czwartą wodą, a jedną czwartą pozostawić próżną dla praktykowania pranajamy.

Pokarmy zabronione

23. Na początku praktykowania jogi należy unikać gorzkich, kwaśnych, starych, cuchnących i pieczonych pokarmów, a także zsiadłego mleka, serwatki, ciężkostrawnych jarzyn, wina, orzechów palmowych i przejrzałych jack-fruit.

24. Również kullathy i grochu masur, owoców pandu, dyń, łodyg jarzyn, tykw, jagód kutha (feronia elephantum), kantabilwy i palasi (butea frondosa).

25. A także kadambhy, dziambiralu (cedratu), bimby, lukuci (rodzaj drzewa chlebowego), cebuli, lotosu, kakarangi, pijali (buchanania latifolia), hingi (assafoetida), sialamali i kemuki. Początkujący powinien unikać uciążliwych podróży, towarzystwa kobiet i wygrzewania się przy ogniu.

26. Winien także na początku unikać świeżego masła, topionego masła, cukru, cukru daktylowego itp., również dojrzałej babki (rodzaj ziela), orzechów kokosowych, granatów, daktyli, owoców nawani, amlaki (śliwek) i wszelkich pokarmów zawierających kwaśny sok.

27. Ale kardamon, dziaphalę, goździki (korzenne), uphrodisiak lub alkohole, owoce rodzaju eugenia, haritaki i daktyle palmowe może jogin spożywać w czasie praktykowania jogi.

28. Łatwo strawny, łagodny i chłodzący pokarm, który odżywia humory ciała może jogin jeść dowoli.

29. Ale jogin powinien unikać jedzenia twardego, ciężkostrawnego, grzesznego lub zepsutego, a także bardzo gorącego, bardzo zleżałego pokarmu, jak również za bardzo ochładzającego pokarmu lub zbyt podniecającego jedzenia.

30. Powinien unikać kąpieli wcześnie (rano przed wschodem słońca), poszczenia itp. lub czegokolwiek sprawiającego ciału ból. Tak też nie wolno mu jeść tylko raz dziennie lub wcale, natomiast zaleca się, by nie był bez jedzenia dłużej niż 3 godz.

31. Uregulowawszy swoje życie w ten sposób, niech praktykuje pranajamę. Na początek, zanim do niej przystąpi, powinien codziennie pić trochę mleka z masłem topionym i spożywać posiłki dwa razy dziennie: raz w południe, a drugi raz wieczorem.

4. OCZYSZCZANIE NADI

32. Ma usiąść na siedzeniu z trawy kusia lub na skórze antylopy, lub na skórze tygrysiej, lub też na kocu, lub na ziemi. Ma siedzieć spokojnie i cicho z twarzą zwróconą na wschód lub północ. Gdy oczyści nadi niech rozpocznie pranajamę.

CIANDAKAPALI POWIEDZIAŁ:

33. O oceanie miłosierdzia. Jak się oczyszcza nadi? Co to jest oczyszczanie nadi? Chcę się dowiedzieć o tym wszystkim. Opowiedz mi o tym.

GHERANDA MÓWI:

34. Waju nie wchodzi (nie może wejść) do nadi tak długo, jak długo są one pełne nieczystości (tj. osadu itp.). Jakże można wykonać pranajamę? Jakże może nastąpić poznanie tattw? Najpierw muszą być przeto oczyszczone nadi, a wtedy można praktykować pranajamę.

35. Są dwa rodzaje oczyszczenia nadi: samanu i nirmanu. Samamnu dokonuje się dzięki procesowi z bidziamantrą. Nirmanu uzyskuje się poprzez oczyszczenie fizyczne.

36. Oczyszczenia fizycznego czyli dhauti już cię nauczyłem. Składają się one z sześciu sadhan. A teraz o Ciando, słuchaj o procesie samanu oczyszczenia nadi.

37. Siedząc w postawie padmasany i dokonawszy adoracji guru itd. jak podał nauczyciel, niech dokonuje oczyszczenia nadi dla powodzenia w pranajamie.

38-39. Kontemplując wajubidźię tj. ja(m), pełną energii i o barwie dymu, niech weźmie wdech przez lewe nozdrze, powtarzając bidźię szesnaście razy. Jest to puraka. Niech wstrzyma oddech przez okres sześćdziesięciu czterech powtórzeń tej mantry. Jest to kumbhaka. Następnie niech powoli wydycha powietrze przez prawe nozdrze przez okres potrzebny na powtórzenie tej mantry 32 razy.

40-41. Nasada pępka jest siedzibą agnitattwy. Podnosząc ogień z tego miejsca, połącz z nim prthiwitattwę. Wtedy kontempluj to zmieszane światło. Następnie powtarzając 16 razy agnibidźię ra(m), wciągaj tchnienie przez prawe nozdrze i zatrzymaj je przez okres 64 powtórzeń mantry, a potem wydychaj je przez lewe nozdrze przez okres 32 powtórzeń mantry.

42-43. Następnie przykuwszy wzrok do czubka nosa i kontemplując tamże świetlne odbicie księżyca, niech wdycha przez lewe nozdrze, powtarzając bidźię tha(m) szesnaście razy. Niech zatrzyma tchnienie przez powtórzenie bidźi tha(m) 64 razy. Równocześnie wyobrażaj sobie (lub kontempluj), że nektar płynący z księżyca na końcu nosa przepływa przez wszystkie przewody ciała i oczyszcza je. Kontemplując w ten sposób niech wydycha powietrze przez powtarzanie 32 razy prthiwibidźi la(m).

44. Przez te trzy pranajamy nadi zostaną oczyszczone. Wtedy usiadłszy nieruchomo w postawie niech zacznie regularną pranajamę.

RODZAJE KUMBHAK

Jest osiem rodzajów kumbhak, czyli zatrzymań tchnienia: sanhita, surjabheda, udźaja, sitali, bhastrika, bhramari, murćha i kowali.

1. SAHITA

46. Sahitakumbhaka jest dwu rodzajów: sagarbha i nirgarbha. Kumbhaka, wykonywana przez powtarzanie bidźiamantry jest sagarbha; ta sama dokonan bez takowego powtarzania jest nirgarbha.

47. Najpierw powiem ci o sagarbhapranajamie. Siedząc w postawie sukhasany z twarzą zwróconą na wschód lub na północ, niech kontempluje Brahmę, wypełnionego jakością radżasu o krwistoczerwonej barwie w formie litery a.

48. Niech mądry praktykant wdycha przez lewe nozdrze, powtarzając a(m) 16 razy. Następnie nim rozpocznie zatrzymywanie tchnienia (ale na końcu wdychania) niech wykona uddijanbandhę.

49. Wtedy niech zatrzyma tchnienie przez powtarzanie 64 razy u, kontemplując Harego, o czarnej barwie i o jakości sattwy.

50. Potem niech wydycha tchnienie przez prawe nozdrze przez powtarzanie ma(m) - 32 razy, kontemplując Siwę o białej barwie i o jakości tamasu.

51. Następnie znów wdychaj przez pingalę (prawe nozdrze), zatrzymaj przez kumbhakę i wydychaj przez idę (lewe), metodą wyłożoną powyżej, zmieniwszy odpowiednio nozdrze.

52. Niech praktykuje w ten sposób raz po raz, stale zmieniając nozdrze. Gdy zakończysz wdech, to zatykaj obydwa nozdrza - prawe kciukiem a lewe palcem serdecznym i małym, nie używając nigdy palca wskazującego i środkowego. Nozdrza powinny być tak długo zatkane, jak długo trwa kumbhaka.

53. Nirghabhapranajamę (pranajamę zwykłą, czyli bez mantry), wykonuje się bez powtarzania bidźiamantry, a okres puraki (wdychania), kumbhaki (zatrzymania) i reczaki (wydychania) można wydłużyć do stu mantr.

54. Najlepsza jest przez dwadzieścia mantr: tj. puraka - 20, kumbhaka - 80, a reczka - 40. Przez szesnaście mantr jest średnia, tj. 16:64:32, a przez dwanaście mantr jest najnizsza, tj. 12:48:24. Zatem pranajama jest trzech rodzajow.

55. Dzięki praktykowaniu najniższej pranajamy przez pewien czas ciało zaczyna się obficie pocić. Przez praktykowanie średniej ciało zaczyna drżeć (odczuwa się to szczególnie w kregosłupie). Przy najwyższej pranajamie traci się grunt tj. występuje lewitacja. Te oznaki towarzyszą powodzeniu w tych trzech rodzajach pranajam.

56. Przez pranajamę osiąga się moc lewitacji (kheciarisiakti). Przez pranajamę leczy się choroby. Przez pranajamę budzi się Siakti (energia duchowa). Przez pranajamę osiąga się uciszenie umysłu i spotęgowanie mocy psychicznych (jasnosłyszenie itp.). Dzięki niej psychika zostaje przepełniona błogością. Zaprawdę, praktykujący pranajamę jest szczęśliwy.

2. SURYABHEDAKUMBHAKA

GHERANDA RZECZE:

57-58. Powiedziałem ci o sahitakumbhace, a teraz słuchaj o suryabhedzie. Wdychaj z całych sił zewnętrzne powietrze przez przewód słoneczny (prawe nozdrze). Zatrzymaj powietrze z największą ostrożnością, wykonując dzialandarabandhę. Niech kumbhaka trwa tak długo, aż pot wystąpi od końców paznokci do cebulek włosów na głowie.

Waju

59. Jest dziesięć waju, a mianowicie: prana, apana, samana, udana, wjana, kurma, krikara, dewadatta i dhanadziaja.

Ich siedlisko

60-61. Prana porusz się zawsze w sercu, apana w okolicy odbytnicy, samana w okolicy pępka, udana w gardle, a wjana przenika całe ciało. Jest to pięć głównych waju, znanych jako pranadi.

Należą one do wewnętrznego ciała. Nagadi są to pięć waju, należące do zewnętrznego ciała.

62-63. A teraz powiem ci o siedliskach tych pięciu zewnętrznych waju. Nagawaju spełnia funkcje zapładniania. Kurma otwiera powieki oczu, krikara sprawia kichanie. Dewadatta czyni ziewanie. Dhanandziaja przenika całe grube ciało i nie opuszcza go nawet po śmierci.

64. Nagawaju wywołuje świadomość. Kurma sprawia wyobrażenia, krikara - głód i pragnienie, dewadatta ziewanie, a dhanandziaja wytwarza dźwięk. Ta ostatnia nigdy nie opuszcza ciała.

65-66. Te wszystkie waju, podzielone przez surjanadi, niech wzniesie do góry z nasady pępka. Następnie niech wydycha przez nadi idę powoli i z nieprzerwaną i ciągłą siłą. Znów ciągnij powietrze przez prawe nozdrze, powstrzymując je tak, jak pouczono powyżej i znów wydychaj. Uczyń to znów i znów. Przy tym procesie powietrze zawsze się wdycha przez surajanadi.

Ich dobrodziejstwa

67. Surjabhedakmbhaka niszczy starość i śmierć, budzi kundalinisiakti, wzmaga ogień cielesny. O Ciando. A zatem nauczyłem cię surjabhedanakumbhaki.

N.B. W Hathajogapradipice opis tego procesu jest trochę odmienny. Zaraz po purace (wdechu) należy wykonać dzialandarabandhę, a na końcu kumbhaki, ale przed reczką - udijabandhę. Następnie szybko zewrzyj otwór odbytnicy przy pomocy mulabandhy, ściągnij gardło i wciągnij brzuch ku plecom. Dzięki temu procesowi powietrze wtłacza się do brahma nadi (suszumny). Wznieś apanę do góry, obniż pranę poniżej kanthy. Jogin staje się wolny od starości. Powietrze winno być wciągane przez prawe nozdrze, a wytchnięte przez lewe.

3. UDŹDZIAJI

68. Zamknij usta, wciągnij powietrze zewnętrzne przez obydwa nozdrza, a wewnętrzne powietrze z płuc i gardła podciągnij do góry. Zatrzymaj obydwa rodzaje powietrza w ustach.

69. Następnie obmywszy usta (tj. wypuściwszy powietrze ustami), wykonaj dzialandharę. Zrób kumbhakę z całej siły i utrzymaj powietrze swobodnie.

70-71. Wszelkich dzieł dokonuje się dzięki udździaj i kumbhace. Nie zaatakują go nigdy choroby flegmy, ani choroby nerwowe, ani niestrawność, ani dyzenteria, ani gruźlica, ani kaszel, ani też gorączka czy splin (chandra). Niech człowiek wykonuje udździaji dla zniszczenia starości i śmierci.

N.B. Zob. Hathajogapradipika rozdz. II, 51, 53 - dające odmienny opis tegoż.

4. SITALI

72. Wciągaj powietrze przez usta (z zaciśniętymi ustami i odwróconym językiem) i wypełnij powoli żołądek. Zatrzymaj je tam przez krótki czas. Następnie wydychaj je przez obydwa nozdrza.

73. Niech jogin praktykuje zawsze tę sitali kumbhakę - dawcę błogości. Czyniąc to będzie on wolny od niestrawności, flegmy i zaburzeń żółci.

5. BHASTRIKA (MIECH)

74. Tak jak miechy kowalskie stale się wzdymają i kurczą, podobnie niech powoli wciąga powietrze przez obydwa nozdrza i wypina brzuch. Potem wypuść je szybko (wiatr wydaje szmer miechów)

75-76. W ten sposób wdechnąwszy i wydechnąwszy szybko dwadzieścia razy niech wykona kumbhakę. Potem niech wytchnie powietrze przy pomocy poprzednio podanej metody. Niech mądry wykonuje tę bhastrikakumbhakę (k. miechów) trzy razy. Nie dokuczą mu nigdy choroby, będzie zawsze zdrowy.

6. BHRAMARI

77. Po północy, w miejscu gdzie nie słychać głosów zwierząt itd. niech jogin praktykuje purakę i kumbhakę, zatkawszy uszy dłońmi.

78-79. Usłyszy wtedy rozmaite wewnętrzne dźwięki w prawym uchu. Pierwszy dźwięk będzie przypominał świerszcza, potem dźwięk lutni, później grzmotu, następnie bębna, jeszcze później chrząszcza, potem dzwonków, wreszcie dzwonu, potem trąbki, następnie kotłów, niridangi, bębnów wojskowych, dundabhi itp.

80-81. Tak więc poznaje się coraz to inne dźwięki przez codzienną praktykę tej kumbhaki. Na końcu wszystkich słyszy się dźwięk anahaty, wychodzący z serca. Występuje też rezonans tego dźwięku. W tym rezonansie pojawia się światło. W tym świetle umysł winien się pogrążyć. Gdy umysł zostanie tam wchłonięty osiąga on najwyższą siedzibę Wisznu (paramapada). Przez opanowanie tej bhramarikumbhaki osiąga się powodzenie w samadhi.

7. MURĆHA

82. Wykonawszy swobodnie kumbhakę, niech wycofa umysł z wszelkich przedmiotów, a przykuje go tylko do miejsca między brwiami. Sprawia to omdlenie umysłu i daje szczęśliwość. Albowiem w ten sposób manas jednoczy się z atmanem więc napewno osiaga się błogość jogi.

8. KEWALI

83. Tchnienie każdego człowieka przy wchodzeniu daje dźwięk sah, a przy wychodzeniu ham. Te dźwięki tworzą soham (Ja jestem tym) lub hansa (wielki łabędź). Przez cały dzień i noc jest dwadzieścia tysięcy sześćset takich oddechów (tj. 15 oddechów na minutę). Każda żywa istota (dziwa) wykonuje tę dziapę nieświadomie, ale bezustannie. Nazywa się to adziagapajatri.

84. Ta adziapaga jest wykonywana w trzech miejscach tj. w muladharze (w miejscu między odbytnicą a członkiem męskim), w lotosie anahacie (w sercu) oraz w lotosie adźni (w miejscu gdzie łączą się obydwa nozdrza).

85-86. To ciało z waju ma przeciętnie dziewięćdziesiąt sześć palców długości (tj. sześć stóp). Zwykła długość prądu powietrza, gdy jest wydychana, wynosi dwanaście palców (dziewięć cali). W czasie śpiewania wydłuża się na szesnaście palców (jedną stopę), przy jedzeniu na dwadzieścia palców (15 cali), podczas chodzenia wynosi dwadzieścia cztery palce (tj. 18 cali), gdy się śpi - trzydzieści palców (27 1/2 cala), podczas stosunku - trzydzieści sześć palców (27 cali), a w czasie ćwiczenia fizycznego jest jeszcze dłuższa.

87. Przez zmniejszenie naturalnej długości wydychanego z dziewięciu cali na mniej i mniej, energia życiowa wzrasta, a przez zwiększenie prądu ma miejsce spadek energii życiowej.

88. Tak długo, jak długo tchnienie pozostaje w ciele, nie ma śmierci. Gdy w całej rozciągłości wiatr zostanie uwięziony w ciele tak, że nic z niego się nie wydobywa, jest wtedy kewala kumbhaka.

89-90. Wszystkie dziwy bezustannie nieświadome wymawiają tę adziapamantrę ustaloną ilość razy każdego dnia. Ale jogin winien ją wymawiać świadomie i liczyć jej liczbę. Przez podwojenie liczby adziapy (tj. 30 oddechów na minutę) osiąga się stan monomani (przykucie umysłu). Nie ma w tym procesie zwyczajnej reczaki i puraki. Jest to tylko (kewala) kumbhaka.

91. Wdechnąwszy powietrze przez obydwa nozdrza, niech wykona kewalakumbhakę. W pierwszy dzień niech zatrzymuje tchnienie od jednego razu do sześćdziesięciu czterech razy.

92-93. Tę kewali winno się wykonywać osiem razy dziennie co trzy godziny. Można to również czynić pięć razy dziennie tak, jak ci podam. Pierwszy raz wcześnie rano, potem w południe, trzeci raz o zmroku, następnie o północy, wreszcie w czwartej ćwierci nocy. Albo też może wykonywać trzy razy dziennie tj.: rano, w południe i wieczorem.

94-95. Dopóki nie osiągnie powodzenia w kewali powinien zwiększać długość adziapadziapy każdego dnia od jednego razu do pięciu razy. Ten kto zna pranajamę i kewali jest prawdziwym joginem. Czego nie mógłby dokonać na tym świecie ten, kto osiągnął powodzenie w kewlikumbhace.

koniec lekcji piątej