Tak naprawdę nie mamy innej możliwości widzenia. Jeśli obserwacji dokonujemy z punktu ja, wówczas jasne staje się, że przez nas się to dokonuje, przepływa: to jest mój świat. Ja, patrząc na ciebie, może domniemywać, że Ty widzisz to samo. Poznać mogę tylko to, co przepływa przeze mnie. Dlatego warto zwrócić się ku tej obserwacji, wejść w rdzeń ja. I z tego punktu obserwować: i to, co się dzieje wewnątrz mojej skóry, i to, co na zewnątrz. Cokolwiek ujmują moje zmysły, dotyczy to mnie. Jeśli konsekwentnie się tego trzymać, to po jakimś czasie ugruntowanej obserwacji okazuje się, że ten świat jest taki, jakim jesteśmy w stanie go postrzegać. To sprawa naszego widzenia.

W wielkim dziele stworzenia jest wszystko. Możemy to zobaczyć, jeśli na wszystko się otworzymy. Indywidualnie każdy z nas ogląda świat przez wzierniki, które mają cechy charakterystyczne. Co zrobić, żeby zobaczyć całość? Należy wycofać to, co indywidualne, wejść do ośrodka ja i obserwować: w jaki sposób dokonuje się indywidualizacja, jak oddzielamy się całości i jak doznajemy tego świata; jak - poprzez strumień doznań - rozpoznajemy świat.

Zajmiemy się diagramem stworzonym przez Shivaitów. Na najwyższym poziomie postawiono tutaj Shivę - jest to Ten Najwyższy, czysty, bez imienia i kształtu. Shivaici wyróżnili 36 pierwiastków rzeczywistości = tattw (tattwa = takość, owość, to). Oznaczyli to, co podstawowe, elementarne; co da się rozróżnić przy pomocy narzędzi, jakimi dysponujemy.

Tattwy zostały w tym układzie podzielone na czyste, psychiczne i fizyczne. Tattwy czyste zostały uznane za to, co jest makrokosmiczne, tattwy psychiczne obejmują mikrokosmos. Od tattw psychicznych zaczyna się oddzielanie - ku temu co indywidualne.

Ale istnieje łączność pomiędzy tattwami czystymi a fizycznymi, ponieważ w tattwach fizycznych odbijają się tattwy czyste. Jeżeli na planie fizycznym (doznaniowym) pojawia się ślad, to również dzięki temu, co nie jest przez nas postrzegane, a jest źródłem doznawania. W świecie naszych zmysłów i narzędzi poznawczych, jakimi dysponujemy, możemy (jak na ekranie) zobaczyć, że coś jest. Musimy przy tym wziąć pod uwagę, że postrzeganie dokonuje się poprzez konkretne narzędzie, które ma swoje cechy. Najwyższą możliwością osiąganą przez narządy poznania jest dysponowanie czystą świadomością (najwyższą inteligencją), w której odbijają się wszystkie pozostałe pierwiastki rzeczywistości. Jako na górze, tak i na dole.

Poznawalne jest owo odbicie, ale nie możemy poznać rzeczy w jej istocie; możemy wejść w jedność z rzeczą, lecz wtedy kończy się poznawanie. Dopóki funkcjonujemy na poziomie poznawania, to wszystkie pierwiastki rzeczywistości, które nie są bezpośrednio poznawalne zmysłowo, musimy ujmować w procesie poznania. (Kiedy mamy przeczucie, aparatura nasza nastawia się na poznanie, dokonuje się więc konkretna operacja ograniczania intuicji do tego, co jest przez nas poznawalne). Dotyczy to naszych popędów, emocji, uczuć i innych doznań na poziomie myślo-czucio-kształtów. Jest to ujmowanie w ramy tego, co całościowe - nazywamy to poznaniem.

Poznawanie jest nierozerwalnie związane z określonymi stanami energii. Im bardziej subtelny jest stan, tym trudniejszy jest do rozpoznania, ponieważ na co dzień osadzeni jesteśmy na poziomie materii. Jeśli staramy się rozróżnić te stany energetyczne w nas samych, to stwierdzamy, że łatwiej rozpoznać ciało niż uczucia, które są bardziej subtelne.

Najczęściej ignorujemy nasze narzędzie, własne możliwości. Aby poznawać, najpierw należy rozpoznać własne narzędzie i oczyścić je. Wówczas, cokolwiek zostanie wlane w naczynie, może być rozpoznane w czysty sposób. Jeżeli w naczyniu zalegają resztki pokarmów, to choćby czystą wlać wodę, będzie nieświeża, zatruta.

Układ tattw jest odwzorowaniem modelu stwarzania świata. W czystych tattwach pojawia się jedność Shiva-Shakti, które są rozróżnialne (jasne i ciemne). Jest to potencjalna możliwość nie przejawionego świata, który pozostaje w równowadze absolutnej. Shiva jest aktywny (jasny, potencjalny), Shakti - bierna (ciemna). Różnica potencjałów powoduje ruch.

W czystych tattwach trzy z nich wyłaniają się z Shiatki: energia woli, energia wiedzy, energia działania. Jeśli przyjrzeć się, to mamy możliwość przejawiania woli poznania przez działanie. Na tym poziomie Shiva i Shakti (+*, -*) są nieograniczone. W momencie, w którym pojawia się najmniejszy akt woli poznania, dokonuje się - przez nakładanie kolejnych zasłon - dzieło stworzenia przez (dobrowolne) ograniczenie mocy Najwyższego. Energia grawituje w coraz bardziej prymitywne wibracje.

Aby możliwe było poznanie, musi nastąpić oddzielenie. Pojawia się pierwsza zasłona - indywidualizacja i w tym momencie ujawniają się tattwy psychiczne, które Hindusi uznali za świat mikrokosmiczny i nazwali go Maya (Iluzją). Jest to Maya Shakti, czyli świat stwarzania iluzji - ściąganie niepoznawalnego do poznania. Tak, jakby Bóg chciał zobaczyć sam siebie, więc stworzył świat - samopoznający się Absolut.

Dzieło stworzenia i prawa stworzenia są tym samym. W procesie poznania dzieło oddziela się od Stwórcy - ale jest to tylko operacja konieczna dla aktu poznawania (oddzielenie pozorne). Wszystkie tattwy (osłony) podlegające Maya Shakti to kolejne plany grawitacji. Moc jest tożsama z miłością, najwyższą inteligencją, Najwyższym, Absolutem.

Ograniczenie nieskończonej mocy Shivy do poznawalnego (vidya) następuje wtedy, gdy uruchamiamy pragnienie (raga). To, co było nieograniczone w wyborze (bezpragnieniowe), zostaje ściągnięte do pragnienia (lgnięcie i awersja). Następnie pojawia się to, co było bezczasowe i grawituje w czas, bowiem nasze pragnienie musi być realizowane w czasie i przestrzeni. Dokonując wyboru musimy stworzyć sobie możliwość realizacyjną.

I wówczas pojawia się Nayati - musi się pojawić przyczyna, aby mógł zaistnieć skutek.

Ograniczenia umożliwiają nam poznanie na poziomie konkretnej, materialnej rzeczywistości. Na tym poziomie przyczynowości pojawia się los. Zwracając się do czasu, pojawia się astrologia, pokazując stan energetyczny Wszechświata, który jawi nam się jako przyczyna tego, co się z nami dzieje. Na tym etapie wydaje się, że jesteśmy bez szans wobec wyższych poziomów. Mechanika dzieła stworzenia istnieje i działa; może przestać działać wtedy, kiedy wyjdziemy poza czas, poza pragnienie (skłonności) i spróbujemy wszystkie niższe pierwiastki rzeczywistości podporządkować wiedzy o tym, co powyżej. Dopiero wtedy możemy połączyć się z nieograniczoną mocą Shivy i zobaczyć czym jest poznanie. Ramana Mahariszi mówił, że kij, którym poprawia się stos pogrzebowy należy po zakończeniu tej ceremonii wrzucić do ognia.

Kiedy dokonuje się dzieło stworzenia, wówczas to, co bardziej subtelne, ubiera się w coraz grubsze elementy, aż staje się postrzegalne przez zmysły. Rzutujemy coś na zewnątrz po to, aby zobaczyć owoc lub w kimś znaleźć swoje odbicie, jak w lustrze. Gdy wstępujemy na drogę powrotną, szukamy zjednoczenia, rozpoczyna się ruch ku wewnątrz i w górę.

Popatrzmy na tattwy fizyczne, czyli wszechświat materialny. Pierwszy jawi nam się Purusha jako odbicie Shiva, czyli czystej świadomości. W tattwach fizycznych Purusha jest pasywny (w przeciwieństwie do aktywnego Shiva w czystych tattwach). Prakriti, która jest odpowiednikiem Shakti, jest aktywna jako wysłannik Purushy, działa mocą bezwładu. Toteż, gdy pracujemy nad asanami (pozycjami jogi), musimy najpierw zobaczyć idealny plan tattwiczny i prześledzić w sobie co jest do zrobienia, następnie uruchomić wolę poznania poprzez działanie i pozwolić, aby to się dokonało. Nie przeszkadzając, pozwolić, aby się samo dokonało dzięki olbrzymiej Mocy Wszechświata. W każdym ćwiczeniu jogicznym, w każdym momencie, w którym uruchamiasz wolę i dokonujesz wyboru, zaczyna się od nowa dzieło stworzenia. Ale mamy nawyk niedostrzegania tego. Żeby można było dokonać tej obserwacji, potrzebne są - wyjęte z naszej codzienności - ćwiczenia.

Purusha jest pasywny, nie ma imienia i kształtu. Prakriti jest aktywna na trzech poziomach jako tamas, radżas i sattva.

Tamas to inercja, cechy ruchu posiada radżas, gdy dysponujemy narzędziami poznania i działania. Sattva jest nieruchoma, lekka i czysta, w niej odbija się postać i zmiana. Tylko w czystej sattwie można zobaczyć, w jaki sposób dokonuje się zmiana. Wszystko co ma postać, co jest materialne, na naszych oczach zmienia się od narodzin do śmierci. Wszystko posiada swój czasokres trwania. W sattwie czystej jest buddhi, ahamkara (jestem) i manas. Stan jestem oznacza ja bez imienia i kształtu. Poprzez skupienie na ja sięgamy do boskiej inteligencji i możliwości rozpoznania prakriti (natury).

Do tego celu wykorzystujemy umysł. Każdy przedmiot materialny zawiera w sobie wszystkie żywioły; na poziomie vaju działa myśl. Wszystkie centra energetyczne (czakramy) mają swoje odpowiedniki w żywiołach, kolejno: ziemia, woda, ogień, powietrze, przestrzeń, postrzeganie (widzenie). Narządy poznania to: uszy, skóra, oczy, język i nos. Narządy działania: narząd mowy, ręka, noga, rozrodczy, wydalania. Widzimy, że są to narządy, którymi tworzymy karmę, bowiem nasze działanie tworzy naszą karmę. Zanim zadziałamy, mamy wiele poziomów poznania: gdzie jesteśmy, z czym się utożsamiamy i w czyim imieniu działamy. Możemy działać wraz z siłą ciążenia, możemy też wyruszyć w stronę Purushy i wtedy musimy uwolnić się od inercji, przebić się a do tego jest nam potrzebna moc jogiczna. Jeśli nie mamy w sobie determinacji, aby przebijać się przez siły ciążenia i wracać do domu Ojca, to będziemy służyć Prakriti.

Jeśli ukierunkowujemy się do wewnątrz, to znaczy, że jest w nas pamięć całości. Ponieważ ograniczamy się do realizacji naszego konkretnego losu i mamy coś konkretnego do zrobienia, to wcześniej czy później, każda dusza powraca do domu Ojca. To, co robimy, jest tylko przyspieszeniem; wyposażamy siebie, otwieramy się na taką możliwość.

Jeśli coś nas w życiu spotyka, to znaczy, że jesteśmy do tego gotowi, że już nadszedł czas na takie doświadczenie.

Czysta tattwa (świadomość makrokosmiczna) Shiva tattwa i Shakti tattwa (energia szczęścia - ananda) przebywają w jedności. Nie ma żadnej oddzielności Tu, gdzie istnieje Stwórca i Moc. Jedno nie istnieje bez drugiego. Postrzegamy Stwórcę przez jego Moc. Nie znaczy to, że Moc jest Stwórcą, jest jego potencjalną możliwością, On zawiera ją w sobie.

W czystych tattwach pojawiają się trzy tattwy, które są kontynuacją wyłaniającej się Shakti z Shivy - energia woli, energia wiedzy, energia działania. To jest przyczyną stworzenia: w czystych tattwach pojawia się potencjalna wola, wiedza, działanie - wola ku poznaniu przez działanie. Na tym poziomie pojawiają się drogi rozwoju duchowego: iccha, jnana, kriya, czit i ananda.

Do najtrudniejszych i najbardziej cenionych należą iccha, czit i ananda: joga aktu wolicjonalnego, który pozostaje w pełnej szczęśliwości anandzie i jest świadomy dzięki czystej świadomości, jedności Shiva i Shakti. To jest mechanizm ruchu koła zamachowego, który pozwala, aby świat został wyłoniony.

Czyste tattwy przebywają w jedności i nie są bezpośrednio poznawalne. Rozpoznajemy je tylko dlatego, że odbijają się w świecie fizycznym według prawa jako na górze, tako na dole. Możemy więc domniemywać, że czyste tattwy istnieją w takiej formie. W Sriyantra na czyste tattwy wskazuje ciemny trójkącik; symbolizuje on energię woli, wiedzy i działania; punkt w środku to bindu czyli Shiva-Shakti w jedności.

Żyjemy na planecie Ziemia, która jest układem spolaryzowanym, dzięki czemu możliwe jest życie. Nasz umysł też jest spolaryzowany. Posiadamy cechę nieustającego rozróżniania. W naszej świadomości może się odbić czysty Purusha, ale nie będzie to On Sam, tylko jego odbicie. Purusha jest samoświetlny, niepostrzegalny tak jak Shiva i Shakti; jest On samo-wszech-obecny.

Z woli Twórcy pojawia się jego pierwsze tchnienie - wola ku stworzeniu. Pojawia się wielość z jedności, zaczyna się różnicowanie, powstają dusze indywidualne. Z wielkiej duszy makrokosmicznej wyłania się świadomość mikrokosmiczna, czyli cząstka z całości. Możliwe jest to dzięki tattwom psychicznym.

Z tattw duchowych, w chwili uruchomienia woli, następuje wylew pierwiastków twórczych, pojawia się akasz, waju (ma funkcję ruchu), ogień, woda, ziemia, wiedza jako odbicie rzeczywistości. Dokonuje się wielki wybuch.

Dzieło stworzenia ma model przestrzenny kulisty, zaś wylew pierwiastków następuje z centrum na zewnątrz. Im bardziej materialne tattwy, tym słabsza moc centrum, tym więcej formy, która wtłoczona jest w materię. Proces materializacji na planecie Ziemia jest ograniczony: przechodzi on (a my wraz z nim) poprzez poziomy: duchowy, psychiczny, mentalny, fizjologiczny i fizyczny i... kończy się możliwość pochłaniania energii, materia oddaje energię: zaczyna się powrót do centrum. Ciało, które zmaterializowało się na czas swego trwania (80-100 lat) zależnie jest od tego, na co została ukierunkowana wola, jakie mają być wykonane działania, co ma być poznane i jaki jest powrót.

W wylewie pierwiastków twórczych powstaje nieskończona ilość rzeczy, istot a każda z nich jest emanacją i znakiem określonego poziomu grawitacji. Zwierzęta mają swój plan zmysłów, kształt, zadanie: mają uzyskać określoną wiedzę. To samo z roślinami.

Pierwsza tattwa psychiczna, która wyłania się z duszy indywidualnej, to maya shakti, tworzy ona przesłonę oddzielającą od jedności. Dusza indywidualna zaczyna ograniczać moc Stworzenia. To, co było wszechobecne, zostało ograniczone do części (kala) - ograniczona została nieskończona moc Shiwy.

Następnie to, co było wszech-poznawalne, zostaje ograniczone do tego, co jest poznawalne. Tutaj działa Maya Shakti. Następnie pojawia się pragnienie, czyli ograniczenie przez przykucie, gromadzenie (wrażenie konieczności posiadania mocy, chwytania). Pragnienia muszą być ograniczone czasem. Wraz z czasem pojawia się przestrzeń, (czasoprzestrzeń), aby powstała możliwość realizowania pragnienia (poznawanie). To, co było ponadczasowe, zostało ściągnięte do konkretnego czasu realizacyjnego.

I ostatnia tattwa - to, co było bezprzyczynowe i bez skutku zostało ściągnięte do przyczyny. Na tym poziomie pojawia się los: koło życia i śmierci - przyczyna własnego istnienia, zapis. Poza szóstą tattwą Maya Shakti wyróżniono pięć tattw wyłaniających się z tej ostatniej psychicznej tattwy: moc stworzenia mental, indywidualność, najwyższa inteligencja, poczucie ja i umysł.

Buddhi, ahamkara, manas, zaliczane są do sattwy. W czystej najwyższej inteligencji muszę mieć poczucie stanu jestem i mieć do dyspozycji umysł. Stan jestem wyłania narządy zmysłów i grube elementy. Jest więc w nas pięć poziomów, które rozpoznawalne są jako stany. Często doprowadzamy siebie do stanu pełnego tamasu (inercji, ciemności), żeby się od niego uwolnić i zaczynamy wracać do domu.

Niestety, gdy jesteśmy jednostką oddzieloną od początkowej Jedności, tracimy pamięć o niej. Czujemy się jak dzieci opuszczone przez Najwyższego, bez pamięci o Nim. Stąd cierpienie, a gdy budzą się moce psychiczne, tęsknota za Najwyższym. Jeżeli ktoś zachowuje w sobie subtelność wszystkich ciał - rozumie, że w elemencie ziemi (pritivi) zapisane są wszystkie poprzednie elementy, bowiem zapis całej drogi nadal tkwi w ciele. Rozwój duchowy polega na tym, aby usuwać przesłony, jak rolnik chcąc z działki wypełnionej wodą przelać tę wodę na drugą działkę, nie wybiera wody ręką, lecz przerywa przegrodę. Tak samo prawość, dobro, zasługa przerywają zło, które stanowi przegrodę dla pierwiastków twórczych.

Ukierunkowując się do wewnątrz i do góry kontaktujesz się z pierwiastkiem wyższym o jeden stopień (z wyższym czakramem), ale ruch możliwy jest zarówno w górę jak i w dół. Jeżeli ćwiczymy, ciała stają się bardziej eteryczne, dają wrażenie unoszenia się nad ziemią. Usuwane są kolejne przegrody i idzie się coraz wyżej.

Organizujemy różnorakie praktyki, aby - odnajdując punkt skupienia - powrócić do Jedności. Ustawiamy punkt skupienia na jednym. Musimy odwołać się do Najwyżej Inteligencji, która pokaże nam, czym jest Prakriti - materialne odbicie Tego, który nie jest zmieszany z gunami. Zajmujemy się tym, czym jest los, czas, pragnienie, poznanie. Tak zmierzamy do tego aby rozpoznać czym jest maya - iluzja. Gdy tę przegrodę przerwiemy, to wyleją się czyste pierwiastki makrokosmicznej świadomości. Musimy rozpoznać Mayę (Iluzję). Dzięki przerwaniu przegrody kontaktujemy się z ananda (czystą szczęśliwością). Na drodze odwrotnej, przy spadku, pierwsze pojawia się poczucie oddzielności: to ja!