Pięć Żywiołów
według
Wielkiego Wzorca

 

Polecamy bezinteresownie:

Fen Youlan Krótka historia filozofii chińskiej
przekład Michał Zagrodzki, opracowanie Tomasz Skowroński, PWN Warszawa 2001

Oto fragment rozdziału Szkoła yinyang i wczesna chińska kosmogonia [s.149]:

Pięć Żywiołów według Wielkiego Wzorca

Termin wuxing tłumaczy się zazwyczaj jako Pięć Żywiołów. Nie należy ich jednak rozumieć w sposób statyczny, lecz jako pięć dynamicznych i współdziałających ze sobą sił. Chińskie słowo xing znaczy działać albo czynić, toteż termin wuxing przetłumaczony dosłownie znaczyłby Pięć Działań albo Pięć Czynników. Istnieje również określenie wude, które znaczy Pięć Mocy.

[...] W Wielkim Wzorcu zamieszczona jest lista Dziewięciu Kategorii. Pierwszą [spośród tych kategorii] - czytamy w traktacie, jest kategoria wuxing. [...] Pierwsze [ z wuxing] nazywa się Woda; drugie - Ogień, trzecie - Drzewo, czwarte - Metal, piąte - Ziemia. [Naturą] Wody jest nawilżanie i ruch w dół; Ognia - płomień i ruch w górę; Drzewa - wyginanie się i prostowanie; Metalu - poddawanie się i przechodzenie zmian; Ziemi - orka i zbiory.

Następnie pojawia się kategoria Pięciu Funkcji. Drugą - czytamy w traktacie - jest kategoria [...] Pięciu Funkcji. Pierwsza to wygląd, druga to mowa, trzecia to wzrok, czwarta to słuch, piąta to myślenie. Wygląd powinien być pełen uszanowania, mowa winna być uporządkowana, wzrok winien być bystry, słuch winien być przenikliwy, myśl winna być głęboka. Uszanowanie daje powagę, uporządkowanie daje regularność, bystrość daje inteligencję, przenikliwość daje rozwagę, głębia daje mądrość.

[Oto co] Wielki Wzorzec nazywa rozmaitymi wskazaniami: Ósma [spośród Dziewięciu Kategorii] odnosi się do różnych wskazań, takich jak: deszcz, pogoda, zimno, wiatr i zgodność ze swym czasem. Gdy przychodzą bez braków i w regularnym porządku, wtedy wszystkie rośliny będą obfite i bujne. Gdy jednak przyjdą w nadmiarze, nastąpią nieszczęścia; gdy któregoś zabraknie, także nastąpią nieszczęścia. Oto są wskazania pomyślne: powaga [władcy] przyniesie deszcz w odpowiednim czasie; jego regularność przyniesie pogodę w odpowiednim czasie; jego rozwaga - zimno w odpowiednim czasie; jego mądrość - wiatr w odpowiednim czasie. Oto są wskazania niepomyślne: jego szaleństwo daje ciągłe deszcze; jego niedbałość daje ciągłą pogodę; jego lenistwo - ciągłe upały; jego niecierpliwość - ciągłe zimno; jego ignorancja - ciągłe wiatry.

[...] W celu wyjaśnienia przyczyny tego współdziałania opracowano dwie teorie. Jedna z nich ma charakter teleologiczny. Utrzymuje ona, że złe postępowanie władcy wywołuje gniew Niebios. Gniew ten staje się przyczyną nienormalnych zjawisk naturalnych, które stanowią ostrzeżenie dla władcy. Druga teoria jest mechanistyczna. Według niej złe postępowanie władcy automatycznie wywołuje zakłócenia w naturze i wobec tego mechanicznie wywołuje zjawiska nienormalne. Cały wszechświat jest mechanizmem. Gdy jedna część tego mechanizmu psuje się, musi to wpływać na pozostała jego część. Teoria ta wyraża ducha naukowego szkoły yinyang, poprzednia zaś odzwierciedla jej okultystyczne źródła.