Księga Przemian - Wprowadzenie do Księgi Przemian

Leon Zawadzki

I CHING

wprowadzenie do Księgi Przemian

Drogi Przyjacielu, zapytujesz, jak praktycznie posługiwać się tekstem Księgi Przemian (niezbędne informacje techniczne ujęte zostały poniżej w Instrukcji dla Początkującego). Przede wszystkim, Księga Przemian jest czymś więcej niż narzędziem użytkowym, którym można się posługiwać. Oczywiście, przeciętny użytkownik traktuje Księgę jako tekst wróżbiarski i usiłuje za jej pomocą dokonywać wyboru tam, gdzie jego sprzeczne pragnienia i dążenia uniemożliwiają mu podjęcie jednoznacznej decyzji. Tak dzieje się w tak zwanej praktyce życiowej. I jeśli Ty sam tak właśnie postępujesz, to uważnie zaobserwuj fakt istnienia owych sprzeczności, które uniemożliwiają Ci jednoznaczny wybór. Jeśli bowiem nie wiesz, jak będzie lepiej postąpić, oznacza to, że Twoje pragnienie nie jest jednoznaczne. Usiłując pogodzić sprzeczności odnosisz wrażenie, że nie rozumiesz wszystkich motywów swojego postępowania, zaś tylko jedno jest dla Ciebie pewne: w sytuacji, którą rozpatrujesz, pragniesz odnieść jak największą korzyść. Gdybyś jednak zapytał sam siebie - rzetelnie i uczciwie - czym jest owa największa korzyść, to miałbyś poważne kłopoty z udzieleniem sobie jednoznacznej odpowiedzi. Znaczy to, że coś jest przed Tobą zakryte, niedostępne, tajemnicze... To coś nazywasz różnie: podświadomością, nieświadomością, brakiem zrozumienia, ambiwalencją itp. Otóż uczciwie musisz przyznać przede wszystkim, że nie rozumiesz ani sytuacji, w której się znalazłeś, ani dróg jej rozwiązania. Wiesz tylko, że chciałbyś ją zrozumieć i odnaleźć najlepsze wyjście.

Księga Przemian zbudowana jest jako kosmogoniczny algorytm procesu zmiany, stanowiąc zwarty i zborny opis przemian zachodzących w zjawisku. U podstawy każdego zjawiska odnajduje ona wzajemną relację siły stwórczej (yang) i środowiska odtwórczego (yin), w którym owa siła stwórcza ujawnia się i działa. Podział na te dwa atrybuty rzeczywistości - światło i ciemność, pozytyw i negatyw, energię i inercję, męskie i żeńskie, elektryczność i magnetyzm, plus i minus, Słońce i Księżyc, jaśnienie światła i odbicie światła - jest umowny, w bezpośrednim sensie intelektualny.

W rzeczywistości Niebo (yang - twórczość - heksagram 1) i Ziemia (yin - reakcja - heksagram 2) są nierozerwalną jednią. Jeśli nawet dają się pomyśleć oddzielnie, to tylko dzięki złudzeniu odrębności, a to właśnie złudzenie sprawia, że masz wrażenie konieczności dokonywania wyboru.

Księga Przemian może pomóc Ci uświadomić sobie to Wielkie Złudzenie i przekroczyć jego uwarunkowania. Aby dokonać tego, musisz jednak nade wszystko zrozumieć, że jest to Twój problem, Twoje życie i Twoja sprawa. Musisz zobaczyć, że nikt, nawet Księga Przemian, nie może rozwiązać tego problemu zamiast Ciebie. Rozpocznij więc, jeśli Księga Przemian ma stać się dla Ciebie autentycznym przyjacielem i przewodnikiem, od uważnego przeczytania i czytania Księgi. Czytaj ją jak przesłanie Stwórcy o dziele stworzenia, o jego wewnętrznym impulsie i przejawie. Czytaj jak przesłanie ojca dla syna, jak życzliwą informację mistrza kultury duchowej o sensie i treści istnienia. Czytając Księgę Przemian zrezygnuj z wszelkich wyobrażeń o linearnym rozwoju i o jakiejkolwiek przestrzeni pomiędzy Tobą a życiem. Postaraj się usłyszeć jej wewnętrzny głos, beznamiętny, a jednak życzliwy.

Tekst Księgi Przemian jest przeznaczony przede wszystkim dla tych, którzy potrzebują wskazówek i rozeznania w procesie wzrastania wewnętrznego. Rozumiesz więc, że jest to tekst dla Ciebie. Istnieją różne wersje komentatorskie Księgi Przemian, które w ogólnych zarysach są zgodne co do podstawowych znaczeń symbolicznych. Wśród tych innych wersji są też wróżbiarskie. Jednak istotnym przesłaniem Księgi jest algorytm procesu zmiany, uwarunkowany relacją Nieba i Ziemi.

Uważne wnikanie w Księgę Przemian jest treningiem skupienia, a właśnie skupienie to jedyny klucz zarówno do jej zrozumienia, jak i do czynności dewinacyjnych. Spieszę wyjaśnić, że dewinacja oznacza wydobywanie ukrytego zalążka rozwoju sytuacji, określenie - a przez to i uprzytomnienie sobie - siły wypadkowej, działającej w polu sił tworzących daną sytuację. Dewinacja różni się tym od wróżby, że ta ostatnia jest niejako intuicyjnym odgadywaniem tzw. przyszłości, natomiast dewinacja dokonuje się poprzez beznamiętnie rzeczowe - obiektywne - rozpoznawanie i ujawnianie ziarna, z którego rozwija się czasoprzestrzenna treść i forma zjawiska. Otóż skupienie czyni myślenie zbornym.

Z moich obserwacji wynika, że użytkownik Księgi Przemian najchętniej przypisuje chaos i nieład własnego myślenia samej Księdze. Najłatwiej bowiem jest zrzucić na kogoś lub na coś winę za braki własnego procesu myślowego. Trudności w procesie myślenia zazwyczaj biorą się stąd, że posługujemy się pojęciami, które wywierają na nas, ludzi myślących, wpływ hipnotyczny. Od czasu, gdy utrwaliły się w naszym mózgu, nigdy nie były przewietrzane, a tym bardziej wystawione na światło rozróżniającego poznania. Skupienie oznacza koncentrację na znaczeniowej nośności tekstu, natomiast nie oznacza porównywania tekstu z własnym wdrukowanym systematem pojęć.

Skupienie jest nową jakością uwagi. jest wysiłkiem ku wejrzeniu we wszystkie uwarunkowania własnego myślenia. Beznamiętna obserwacja procesu powstawania-rozwoju-obumierania zjawiska, którą prezentuje Księga Przemian, nie ma nic wspólnego z Twoim pragnieniem. Jest to zapis i opis kliniczny. Uzdrowiciel, który dokonuje takiego zapisu, może życzliwie współczuć pacjentowi, jednak rozpoznanie objawów i prognozowanie znajdują się ponad sferą pobożnych życzeń. Skupienie powinno towarzyszyć wszelkim czynnościom, które wykonujesz, a w kontakcie z Księgą Przemian jest ono warunkiem absolutnie nieodzownym.

W orzeczeniach i komentarzach Księgi Przemian zawarte są informacje, którymi możesz się wesprzeć i posłużyć zarówno dla rozwiązania konkretnego problemu, jak i dla zrozumienia praw własnego rozwoju. Informacje te, w tekście oryginalnym, wyrażone są ideograficznie (w postaci hieroglifów) i dlatego odnośnie tekstu Księgi często używa się określenia obraz lub wizerunek. Sens znaczeniowy ideogramu, jak i wszelkiego zapisu informacyjnego, zawiera zarówno treści zewnętrzne, zwane również egzoterycznymi, jak i treści wewnętrzne, zwane ezoterycznymi. Zewnętrzna treść znaczeniowa informacji jest nieomal zmysłowa. Na przykład słowo stół oznacza przedmiot, który możemy nazywać stołem. Treść wewnętrzna jest o wiele trudniejsza do rozszyfrowania i wymaga znajomości symboliki znaczeniowej, znajomości ekwiwalencji magicznej języka. Wiadomo, że filologiczne znaczenie pojęcia nie może nam odkryć wewnętrznej treści znaczeniowej, która przekazywana jest z pokolenia na pokolenie i staje się czymś, przez zmysły nieuchwytnym, a jednak wielce realnym w doznaniu nadawcy i odbiorcy tego znaczenia.

Język ezoteryczny - język proroków, świętych, kapłanów, ksiąg objawionych, a nawet natchnionych filozofów i uczonych - posługuje się, co prawda, również słownictwem potocznym, ale żadną miarą nie można odczytać tego języka przy pomocy słowników. Czytającemu musi przytrafić się coś więcej niż znajomość samego języka. Język ten bowiem odwołuje się do wspólnego doświadczenia owego czegoś, co znane jest tylko tym, którzy tego doświadczyli. Język jest więc dla nas informacją, lecz informacją może być również każde zjawisko przez nas obserwowane. Na podstawie wyglądu i cech specyficznych tego zjawiska możemy wnosić o jego przebiegu, o jego relacjach z innymi zjawiskami itd.: na przykład, z wyglądu człowieka możemy wnosić, że jest on zmęczony, rozdrażniony, wojowniczy. Umiejętność odczytywania sygnałów, dochodzących do nas i postrzeganych przez nasze zmysły, jest założona w naszej psychice.

Na podstawie informacji - słownej bądź intuicyjnej - nie tylko wnioskujemy o samym zjawisku, lecz jesteśmy w stanie postrzegać nawet ukryte motywy i przyczyny jego zaistnienia. Badając te przyczyny, możemy odkrywać coraz subtelniejsze ich podłoże. Praktycznie, każde zjawisko jest dla nas zapisem informacyjnym o rzeczywistości, która to zjawisko powołała do życia. Rzeczywistość ta - niezmienna i trwała - mocą swojej siły stwórczej wyświetla zjawisko. W samym zaś zjawisku możemy dostrzec przejaw owej siły stwórczej, odczytując w każdym konkrecie zapis informacyjny całości. W tym właśnie sensie i znaczeniu mówimy o ekwiwalencji magicznej zjawiska, a więc o tym, że samo zjawisko jest projekcją rzeczywistości, bez której to rzeczywistości nie mogłoby ono zaistnieć.

Dokonując wglądu w ekwiwalencję magiczną zjawiska możemy badać powiązania między zjawiskami. Badanie to ujawni, że we wszelkich zjawiskach, jak w nieskończonej ilości zwierciadeł, ustawionych pod różnymi kątami, odbija się ta sama rzeczywistość. Próbując to opisać, posługujemy się symboliką. Tak właśnie Z. Freud badał symbolikę snu i jawy, C. G. Jung zagłębiał się w archetypy i symbole tworzące podświadomość zbiorową naszej kultury. Ekwiwalencji magicznej nie należy mylić z zabobonem, przesądem, mniemaniem. O ile przebiegający człowiekowi drogę czarny kot budzi w człowieku zabobonny lęk, lecz nie jest ekwiwalencją magiczną nieuchronnego nieszczęścia, o tyle legendarne spadające z drzewa jabłko stało się, dla I. Newtona, ekwiwalencją magiczną przyciągania Ziemi, a tym samym impulsem do odkrycia zasad i praw grawitacji.

W Chinach, gdzie Księga Przemian jest tekstem klasycznym, stosunek do niej jest pełen szacunku. Egzemplarz Księgi traktowany jest poważnie, z równym pietyzmem jak egzemplarz Starego Testamentu u Żydów, Nowego Testamentu u chrześcijan, Koran u muzułmanów. Zawinięta w czarny jedwab na znak szacunku, leży na poczesnym miejscu w domu, którego mieszkańcy sięgają po tekst w przypadkach szczególnych. Księga spełnia tę samą rolę, co rozmowa z człowiekiem oświeconym, mędrcem, życzliwym i mądrym doradcą, który potrafi obiektywnie wyważać problem i wskazywać zarówno przesłanki zaistniałej sytuacji, jak i proces jej rozwoju.

Zalecam poważne traktowanie Księgi Przemian, co zewnętrznie przejawiać się powinno przez umieszczenie jej na wydzielonym miejscu, znajdującym się na wysokości serca stojącego człowieka. Księga nie może służyć do zabawy, a używanie jej jako flirtu towarzyskiego jest błędem, którego skutki wcześniej czy później dadzą się odczuć. Częstotliwość zwracania się do Księgi Przemian nie jest czymkolwiek ograniczona, treść pytań również. Niektórzy praktycy zalecają, aby nie zadawać pytania, na które odpowiedź brzmi tak lub nie. Jednak najważniejsze i nieodzowne jest pełne skupienie, wynikające z owego wewnętrznego zaciekawienia i pragnienia, by zrozumieć. Natomiast frywolny stosunek do tekstu i własnych czynności może obudzić demony chaosu myślowego, a co za tym idzie, abnegację psychiczną. Pytanie, które zadajesz, musi być naprawdę Twoim pytaniem.

Pytanie powinieneś zanotować, jasno i wyraźnie precyzując swoją myśl. Przeznacz na ten cel specjalny gruby zeszyt. Zanotuj również przy każdym pytaniu dokładną datę i godzinę, w której zostało zadane, a także lakoniczny opis sytuacji, która spowodowała postawienie pytania. Następnie, po dokonaniu czynności dewinacyjnych, zanotuj szczegółowo odpowiedź. Przeczytaj tekst zgodnie ze wskazówkami odpowiedzi i przystąp do kontemplowania otrzymanej Wyroczni i komentarza.

Owo zapisane pytanie i odpowiedź pozwolą Ci przede wszystkim uniknąć zabawy w chowanego z samym sobą. Wyklucza to życzeniowe traktowanie własnych problemów. A już tym bardziej wskazówek Księgi. Uniemożliwia figle Twojej pamięci, która ma skłonność naginać wydarzenia do Twojego widzimisię. Podekscytowany samym problemem możesz nie chcieć zrozumieć odpowiedzi, a nawet - co dość często zdarza się u początkujących - uważać ją za dziwną lub bzdurną. Po upływie pewnego czasu, w miarę rozwoju sytuacji, o którą pytałeś, będziesz mógł porównać faktografię wydarzeń z zapisem i w ten sposób sam przekonać się o zasadności odpowiedzi. Ten gruby zeszyt jest też oryginalnym diariuszem Twoich problemów, rozterek, poszukiwań. Z czasem będziesz mógł go czytać jako pasjonujący pamiętnik własnych przeżyć, własnego życia i rozwoju.

W roboczym kontekście z Księgą Przemian już sam fakt zapisywania swoich pytań jest próbą ujawnienia wobec siebie samego, na ile i jak precyzyjnie, a także na jakim poziomie integracji zjawisk rozumiesz swój problem. Zechciej wziąć pod uwagę, że najczęściej zapytujemy nie o to, o co naprawdę chcemy zapytać. Pytamy na przykład, czy podjąć decyzję o rozwodzie, a treścią naszej podświadomości jest lęk przed samotnością lub obawa, że trafimy z deszczu pod rynnę. Księga Przemian odpowiada nie na zewnętrzną politurę pytania, lecz na autentyczną treść naszej podświadomości w momencie, gdy pytanie było zadane. Kontemplowanie odpowiedzi wymaga nie tylko znajomości symbolu Księgi, lecz nade wszystko umiejętności odcyfrowywania, poprzez tę symbolikę, zawartych w niej wskazówek o istotnej motywacji naszego postępowania. Jednocześnie Księga wskazuje na nieuchronną konsekwencję właśnie tej motywacji i właśnie tego postępowania. Umiejętność zaś odczytywania jej znaczeń może być nabyta tylko w praktyce.

W naszym nawykowym myśleniu zakorzenione jest obiegowe przekonanie o specyficznej odrębności kultury Wschodu i kultury Zachodu. Zgodnie z owym przekonaniem, te dwie kultury dzielą się nie tylko według oznakowań geograficznych, co według specyficznych cech, o których napisano już wiele rozpraw i dzieł. Jeśli pragniesz pracować z Księgą Przemian nad własnym rozwojem, a co za tym idzie nad zrozumieniem samego siebie, musisz raz na zawsze skończyć z tym podziałem. Sugestia w nim zawarta usiłuje wywołać wrażenie, że kultury te są nieprzystawalne, a człowiek Wschodu jest czymś zgoła innym niż człowiek Zachodu.

Istnieje tylko jedna kultura duchowa ludzkości. Na obszarach geograficznych zwanych Zachodem możesz znaleźć ludzi o głębokiej wiedzy i kulturze duchowej, zaś na tak zwanym Wschodzie znajdziesz mnóstwo żądnych posiadania i władzy karierowiczów. I oczywiście odwrotnie. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie istnieją ludzie, którzy od wieków badali ukryte zalążki i motywy zjawisk. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie istnieli i istnieją ludzie, którzy osiągają pełnię zrozumienia zwaną oświeceniem, samorealizacją, mądrością, zbawieniem. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie praca nad własnym rozwojem jest wysiłkiem, którego nikt nie może człowiekowi narzucić. Wysiłek ten człowiek podjąć musi sam, niezależnie od tego, gdzie się znajduje i czym się zajmuje. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie dokonuje się przekazu wiedzy duchowej. Specyfiką regionalną takiego przekazu jest symbolika ekwiwalencji magicznych. Jeśli jednak przyjrzysz się tej symbolice uważnie, to dostrzeżesz, że nawet ta symbolika wyrasta z jednego pnia. Przestań więc przejmować się sztucznymi podziałami i szukaj tego, co ważne. Symbolika Księgi Przemian stanie przed Tobą otworem, jeśli jej treści znaczeniowych szukać będziesz w sobie samym, a nie w słownikach, którymi oczywiście dobrze jest się posługiwać.

Jednym z najbardziej charakterystycznych zwrotów Księgi jest przejście przez wielką rzekę. Symbol rzeki, potoku, wód życia (onegdaj mówiło się żywota) jest wspólny dla wszystkich kultur. Symbol przechodzenia na drugi brzeg przez rzekę życia jest zrozumiały nawet potocznie. W Księdze symbolizuje ów wysiłek człowieka ku zrozumieniu samego siebie, pracę, którą musi on wykonać, aby zrozumieć czym jest jego życie i kim jest on sam. Jeśli więc Księga Przemian wskazuje na możliwość lub nawet konieczność przejścia przez wielką rzekę, to tym samym wskazuje na to, że w danej sytuacji zawarta jest możliwość, a nawet konieczność zwrócenia się ku samej głębi, poprzez wysiłek zrozumienia ponadczasowej wartości życia. Jeśli zaś Księga odradza przejście przez wielką rzekę, oznacza to, że w danej sytuacji należy skoncentrować uwagę na faktografii konkretu. Bowiem w takim konkrecie zawarta będzie wskazówka lub też będzie on przeszkodą, którą należy pokonać.

Przystępując do czynności dewinacyjnych, przede wszystkim uspokój swoje ciało i umysł. Jeśli to możliwe, nadaj tym czynnościom oprawę: zapal świecę, kadzidło, a już na pewno posprzątaj pokój i nie wykonuj żadnej czynności w bałaganie. Wystrzegaj się też zaduchu, przewietrz pomieszczenie. Usiądź wygodnie, skup się na pytaniu, zapisz je, a następnie przestań o nim myśleć werbalnie, lecz pozostaw je w sobie w postaci czucio-kształtu. Doznanie psychiczne tego czucio-kształtu najlepiej umieścić jest w sercu psychicznym (dokładnie tam, gdzie trafia Twój palec, gdy wskazując na siebie mówisz: ja) lub w punkcie u nasady nosa i brwi (w tzw. trzecim oku). Jeśli możesz i potrafisz, dokonaj skupienia jednocześnie w obu tych punktach. Jeśli zaś uważasz, że taki sposób zadawania pytania jest Ci obcy, to zadaj pytanie całym sobą. Jeśli jest Ci to potrzebne, możesz zwrócić się do wyobrażenia lub wizerunku mędrca, świętego, proroka szczególnie Ci bliskiego. W ten sposób uzyskasz komunikację pomiędzy podświadomością a nadświadomością, zaś treść komunikatu ujawni się w Twojej przytomności psychofizycznej (potocznie zwanej świadomością).

W tradycji chińskiej technika zadawania pytań i otrzymywania odpowiedzi Księgi Przemian polega na losowaniu przy pomocy pałeczek krwawnika. Losuje się kolejno sześć linii heksagramu.

Wyjaśniamy więc przede wszystkim, czym jest heksagram. Zasadą, na której opiera się Księga Przemian, jest wzajemne przenikanie się i dopełnianie się dwóch prymarnych sił: yang oraz yin. Pierwiastek yang stanowi siłę pozytywną, aspekt męski, twórczość, Niebo, Słońce. Pierwiastek yin stanowi siłę pasywną, aspekt żeński, reakcję (środowisko), Ziemię, Księżyc. Graficznie siłę yang zapisujemy linią ciągłą

, graficznie siłę yin zapisujemy linią przerywaną

. Kombinacja dwóch linii yang i jednej linii yin, lub jednej linii yang i dwóch linii yin, lub trzech linii yang, lub trzech linii yin, zwana jest trigramem.

Łatwo sprawdzić, że trigramów może być tylko osiem. Każdy trigram stanowi jedną z ośmiu rdzennie pierwotnych sił. Połączenie dwóch trigramów stanowi heksagram, a heksagramów może być tylko 64. Otóż sześćdziesiąt cztery heksagramy składają się na Księgę Przemian. Heksagram składa się więc z dwu trigramów, a co za tym idzie, z sześciu linii, których kolejność zapisujemy i liczymy od linii dolnej (pierwszej) do linii górnej (szóstej). Na przykład:

Zawarta w każdym heksagramie kombinacja dwóch trigramów, kolejność następujących po sobie heksagramów, kolejność poszczególnych pozycji linii w heksagramie składają się na liniowy zapis Księgi Przemian. Każdy heksagram opatrzony jest tekstem Wyroczni. Każda linia heksagramu opatrzona jest również tekstem Wyroczni - sentencją. Tak więc klasyczny zapis Księgi Przemian składa się wyłącznie z liniowego zapisu heksagramów oraz tekstu Wyroczni.

Klasyczny tekst Wyroczni przypisywany jest cesarzowi Wen, którego uważa się za oświeconego mędrca starożytnych Chin. Tekst wyroczni został poszerzony o sentencję do każdej z 384 linii przez syna cesarza Wen, znanego jako Książę Czou i dlatego często mówi się o Księdze Przemian - Wyroczni Czou. Nie będziemy rozważać sporów historycznych na temat powstawania klasycznego tekstu Księgi Przemian. Można zapoznać się z materiałem historycznym, a nieco dalej podamy na ten temat podstawowe informacje. Ważne jest jednak, aby rozróżniać klasyczny tekst Księgi i komentarz. Literatura komentatorska powstawała przez tysiąclecia. Szkół komentatorskich były setki, zarówno w Chinach, jak i poza ich granicami. Wśród komentarzy do Księgi Przemian znajdują się prawdziwe diamenty rozważań filozoficznych, metafizycznych, kosmogonicznych. Jeden z najbardziej znanych komentarzy dokonany został przez Konfucjusza.

Niestety, tak to już bywa, można tu i ówdzie napotkać komentarze zarówno bełkotliwe i nic nie znaczące, jak i przykrojone do praktyk wróżbiarskich.

W krajach tzw. kultury zachodniej stosowane jest najczęściej losowanie heksagramu przy pomocy trzech monet. Jeśli chcesz stosować tę metodę, to zwróć uwagę na pewne szczegóły.

Mogą to być zwyczajne monety, a wówczas byłoby dobrze, abyś posługiwał się zawsze tym samym kompletem i nie używał monet znajdujących się w obiegu. Jeszcze lepiej, abyś używał specjalnie sporządzonego kompletu monet miedzianych z symbolicznymi oznaczeniami na wersie i awersie monety. Zwyczajna moneta obiegowa w naszym kraju składa się z tzw. orła i reszki. Należy przypisać orłowi wartość symbolu yang (na specjalnej monecie może to być wizerunek Słońca lub znak +), zaś reszce wartość symbolu yin (na specjalnej monecie może to być wizerunek Księżyca lub znak -). Wartość liczbowa orła wynosi 3, wartość liczbowa reszki wynosi 2.

A więc w pełnym skupieniu zadałeś pytanie i to właśnie skupienie - pełna koncentracja i chęć otrzymania odpowiedzi na zadane pytanie - zewnętrznie wyrażone zostało w akcie losowania. Sześciokrotnie rzucasz monety, za każdym razem pełny komplet i po każdym rzucie losującym zliczasz sumę punktów trzech monet. Wynik za każdym razem może wynosić:

Zgodnie z Księgą Przemian, rozwój w każdej sytuacji, na skutek działających w niej sił, zmierza ku swojemu apogeum, a następnie przesileniu. Linia zwana zmienną (6-tka lub 9-tka) oznacza właśnie ów moment przesilenia (stare yin lub stare yang). Natomiast linia stała (7-ka lub 8-ka) oznacza element stały siły kreującej daną sytuację. Po wylosowaniu wszystkich sześciu linii możesz więc otrzymać heksagram, składający się bądź z linii wyłącznie stałych, bądź z linii stałych i zmiennych lub też z linii wyłącznie zmiennych.

Wylosowanie heksagramu składającego się z linii wyłącznie stałych oznacza, że sytuacja-problem, o które zapytujesz, pozostaje w zalążku, jest w fazie powstawania. Zarówno więc orzeczenie, jak i komentarz oznaczają opis tej sytuacji i zawierają w sobie wskazówkę odnośnie prognozowania jej rozwoju. Dodatkowo należy zapoznać się z komentarzem do poszczególnych sześciu linii heksagramu, aby zrozumieć konsekwentny ciąg rozwoju sytuacji. Nieco inaczej należy postępować, gdy wylosowany został heksagram zawierający linie zmienne. Heksagram ten (A) należy przekształcić w heksagram prognozujący (B) zamieniając linie zmienne na ich przeciwieństwo, a linie stałe pozostawiając bez zmian.

Następnie należy określić - według załączonej tabeli (klucza) numer heksagramu. W podanym powyżej wypadku będzie to heksagram A nr 58 oraz heksagram B nr 34. Przy określaniu numeru heksagramu A traktujemy linie zmienne jako stałe. Po określeniu numerów heksagramów A i B przystąpisz do odczytania tekstów Księgi Przemian i komentarza.

Po pierwsze, orzeczenie heksagramu A i komentarz do niego stanowią ogólne tło sytuacji, którą kontemplujesz, lub problemy, który chcesz rozwiązać.

Po drugie, orzeczenie-sentencja i komentarz linii zmiennych konkretyzuje sytuację lub problem. Zdarza się, że następujące po sobie wylosowane linie zmienne wydają się być (w komentarzu) sprzeczne, a nawet wykluczają się nawzajem. Należy rozumieć, że owa konkretyzacja jest opisem procesu ciągłego, a więc zawiera w sobie momenty zmian i przesileń w rozwoju sytuacji, aż do chwili, gdy o nią zapytałeś. Nie uważaj jednak, że aktualna jest tylko ostatnia (najwyżej położona) linia zmienna. Orzeczenie i komentarz do linii zmiennych są bowiem opisem wszystkich konkretnych elementów sytuacji, a jeśli elementy te pozostają ze sobą w pozornej sprzeczności nie znaczy to, ze wykluczają się nawzajem. Ty sam tworzysz tę sytuację, a więc znajdujesz się w niej. To w Tobie zawarte są owe sprzeczności, a heksagram wskazuje na proces rozwoju i przesilenia owych sprzeczności.

Natomiast heksagram prognozujący wskazuje na siłę wypadkową (wektor) i opisuje nieuchronny wynik działania sił. Jeszcze raz przypominam, że linie następują w kolejności od dolnej - pierwszej, do górnej - szóstej, a losujesz je właśnie w tej kolejności.

Po trzecie, po zapoznaniu się z opisem sytuacji i jego konkretyzacją przystępujesz do odczytania orzeczenia heksagramu prognozującego (B), w którym zawarta jest informacja prognostyczna: o zmierzaniu sytuacji ku spełnieniu się owej prognozy. Analogicznie jak w pozostałych przypadkach, wnikliwe rozważanie orzeczenia i komentarza do linii heksagramu prognozującego jest pomocne dla zrozumienia dynamiki sytuacji nadchodzącej.

Zgodnie z symboliką Księgi Przemian, miejsce każdego heksagramu, a także każdej linii (od dolnej do górnej) oraz miejsce to w każdym konkretnym heksagramie nie jest przypadkowe, jest ściśle określone. Wynika to z relacji pomiędzy heksagramami, a także z relacji pomiędzy liniami.

Linia pierwsza w samej Księdze zwana jest linią początkową, natomiast linia szósta zwana jest linią górną.

Linie symbolizują etapy danej sytuacji, która opisana jest w heksagramie. Miejsca natomiast, zajmowane przez linie, od początkowej do górnej, nazywane są pozycjami. Pozycje nieparzyste (początkowa, trzecia i piąta) uważane są za pozycje światła - yang. Pozycje parzyste (druga, czwarta i górna) to pozycje ciemności - yin. Naturalnie, tylko w połowie przypadków linie światła znajdują się na pozycjach światła, a linie ciemności na pozycjach ciemności. Te właśnie przypadki gdy linia światła lub ciemności zajmuje należną jej pozycję, nazywamy zestrojeniem - siła światła lub ciemności otrzymuje tutaj swoje miejsce. Chociaż rozpatruje się takie właśnie sytuacje jako sprzyjające, to nie zawsze uważa się je za najlepsze.

Każdy heksagram, jak już powiedzieliśmy, składa się z dwóch trigramów - dolnego i górnego. Trigram dolny stanowi ekwiwalencję życia wewnętrznego, elementu atakującego, stwarzającego. Trigram górny stanowi ekwiwalencję świata zewnętrznego, tego, co się wycofuje, co ulega destrukcji. Heksagram można rozpatrywać jako zbiór trzech par linii. Według Księgi Przemian w świecie działają trzy kosmiczne potencje: niebo, człowiek, ziemia.

W praktyce komentatorów Księgi Przemian używana jest symbolika dotycząca poszczególnych pozycji heksagramu:

Dla postępowania praktycznego należy również znać niektóre inne właściwości linii:

jedyna słaba 2-ga linia zarządza pozostałymi liniami i stanowi dla nich środek ciężkości.

W założeniu metafizycznym Księgi Przemian, impuls twórczy, pogrążając się w środowisko - sferę dokonania, działa przede wszystkim jako pobudzenie. W sferze tej dochodzi do dzieła stworzenia. Działając w sferze dokonania - środowisku, impuls twórczy nadaje jej kształt zwany potocznie sytuacją. Kształt ten rozwija się, ugruntowuje i osiąga swoje apogeum na poziomie wysubtelnienia wszystkich sił działających w sytuacji. Ugruntowanie stanu, zwanego sytuacją, jest jednocześnie zalążkiem jej skostnienia.

Wysubtelnienie sił nieuchronnie prowadzi do ich hipertrofii - nadmiernego rozwoju, a tym samym do destrukcji całej sytuacji i jej przemiany w nową sytuację. Znaczenie Twórczości [hex.1] i Dokonania [hex.2] zawarte jest odpowiednio w konstrukcji heksagramu 1 i heksagramu 2. Pierwsze dwa heksagramy zawierają więc opis stężenia dwóch podstawowych sił prymarnych i w pewnym sensie stanowią w Księdze Przemian samodzielne jakości. Wylosowanie heksagramu 1 lub 2 jest też przesłanką do wnioskowania szczególnego; w prognozowaniu oznacza, że sukces przyjdzie z prymarnych głębin Wszechświata.

W celu zgłębienia sensu i treści znaczeniowej badanej sytuacji lub problemu możesz przystąpić do badania wewnętrznych związków heksagramów A i B z pozostałymi heksagramami Księgi Przemian. Jednym z najważniejszych takich związków jest heksagram nuklearny. Ponieważ linia początkowa (1-sza), zgodnie z tym, co powiedzieliśmy, oznacza pozycję, na której siły działające w danej sytuacji są jeszcze ukryte, zaś pozycja górna (6-ta) wyraża zazwyczaj hipertrofię - nadmierny rozwój sił działających w danej sytuacji, więc dla danej sytuacji (heksagramu) najbardziej widoczne są linie 2-3-4-5. Właśnie z tych pozycji można dokonać ekstrakcji i otrzymać heksagram nuklearny:

heksagram 41

Heksagram 24 czyli

Heksagram nuklearny heksagramu 41

Trigram dolny heksagramu nuklearnego otrzymujemy z linii 2-3-4 heksagramu podstawowego (jako linie 1-2-3), zaś trigram górny - z linii 3-4-5 (jako linie 4-5-6). Heksagram nuklearny zawiera w sobie informację o prymarnym motywie (sile napędowej), który utworzył sytuację heksagramu podstawowego. Tak więc heksagram nuklearny heksagramu prognozującego oznacza dla Ciebie zarówno ów istotny motyw, jak i strategię postępowania.

W praktyce kontaktów z Księgą Przemian możesz nauczyć się beznamiętnej obiektywizacji w spojrzeniu na sytuację, na motyw jej powstania i proces jej rozwoju. Jeśli np. heksagram nuklearny wylosowanego przez Ciebie heksagramu prognozującego wskazuje na niezbyt miły Ci motyw, to nie odżegnuj się od niego, lecz spójrz uważniej. Łatwo się przekonać, że heksagramów nuklearnych z Księgi można otrzymać tylko szesnaście. Badając te heksagramy można zobaczyć, że z psychologicznego punktu widzenia są one napędowe, czyli stanowią kwintesencję określonych pragnień prymarnych, które człowiek realizuje w świecie zjawiskowym.

Najczęściej bodaj zadawanym przez sceptyków pytaniem jest wyrażana wątpliwość co do zasadności związku między wynikiem losowania a tak zwanym stanem rzeczywistym. Wątpliwość ta, wyrażana na różne sposoby, dotyczy wszelkiej wiedzy o magicznych ekwiwalencjach rzeczywistości. W orzeczeniu i komentarzu do heksagramu 4 Księga Przemian wyraźnie informuje, że ważne jest wyłącznie pierwsze losowanie i jego wynik. Wszelkie następne losowania na ten sam temat lub odnośnie tego samego problemu świadczą o chaosie psychicznym pytającego, a tym samym tworzą chaos interpretacyjny. Rzecz w tym, że każdy poszczególny fakt życia jest jeden i niepowtarzalny. Właśnie ta niepowtarzalność wyznacza sens i miejsce tego faktu w procesie nieuchronnie następujących przemian. Dźwięk i cisza są nierozerwalnie związane ze sobą. Nie widząc tej oczywistości, nie można zobaczyć zasadności Księgi Przemian, a więc nie można zobaczyć sensu skupienia, losowania i wyniku.

Rozważania intelektualne na ten temat mogą zarówno potwierdzać, jak i podważać zasadność Księgi Przemian. Jeśli odwołujemy się do wglądu pozaintelektualnego, to nie po to, aby uniknąć konieczności poprawnego wnioskowania. Istnieje logiczny rachunek zdań, która posiada swoje prawa. Księga Przemian jest matematycznie logiczna i zarazem alogiczna jak samo życie. Jest to bowiem logika wymiaru, gdzie wszystko, co się zdarza w polu Twojej obserwacji, zdarza się raz na zawsze. Zdarzenie to zawiera swój impuls i można porównać je z falą, która rozchodzi się w określonym środowisku, zgodnie z nieuchronnym prawem. W tym znaczeniu można mówić o determinacji zwanej przeznaczeniem i o sekwencji wydarzeń zwanej losem.

Równie często zadawane pytanie brzmi: czy człowiek może wywierać wpływ na swoje przeznaczenie? W Księdze Przemian jednoznacznie wyrażone jest przekonanie, że człowiek rozwija się od formy niższej ku wyższej, że zmierza on od stanu człowieka pospolitego do doskonałości wielkiego człowieka. Proces rozwoju wewnętrznego jest ściśle związany z sytuacjami zjawiskowymi, lecz sam rozwój wewnętrzny zmierza, na skutek wysiłku człowieka, ku zrozumieniu subtelnych przyczyn zjawisk. W ostatecznym zaś rozumieniu, wzrastanie wewnętrzne ukierunkowane jest ku czystej świadomości, owej Przyczynie przyczyn.

W rozumieniu Księgi Przemian wielkim człowiekiem jest ten, kto dokonał pełnej samorealizacji i samym swoim istnieniem daje świadectwo prawdzie. Jest nim więc mędrzec. Buddyści nazywają go Oświeconym, jogowie nazywają go Dżnani (wiedzący), muzułmanie nazywają go Sufi, chrześcijanie nazywają go Zbawicielem.

Człowiek, który zadaje pytania o możliwość wywierania wpływu na własne przeznaczenie, zazwyczaj powodowany jest pragnieniem unikania sytuacji gorszej i zamiany jej na sytuację lepszą. Wartość sytuacji wyznaczają jego pragnienia, a dokładniej mówiąc realizowanie się pragnień w tzw. konkretnej rzeczywistości. Księga Przemian przede wszystkim pomaga człowiekowi uzmysłowić sobie, że świat zjawiskowy, w którym realizują się jego pragnienia, znajduje się w nieustannym ruchu i podlega konsekwentnie nieuchronnemu prawu przemiany. Jeśli przyjmiesz ten fakt, nie tylko intelektualnie, lecz właśnie jako rzeczywistość samą świata zjawiskowego, to nieuchronnie staniesz przed pytaniem: kim jestem?

Otóż Księga Przemian przezornie nie odpowiada na to pytanie, gdyż odpowiedź werbalna jest niemożliwa. Ukazując prawo przemiany w jego wypełnianiu się, Księga Przemian informuje o prawach mechaniki, działających w kreowaniu, zachowywaniu i destrukcji świata zjawiskowego. Heksagram nr 63 orzeka: Już koniec. Natomiast ostatni heksagram nr 64 stwierdza: Jeszcze nie koniec. Tym samym wskazuje na konieczność podjęcia nowego cyklu, gdyż takie jest Prawo. Otóż, w granicach dokonywania się wydarzeń, człowiek, który rozumie ich wewnętrzny mechanizm, może zmienić sekwencję wydarzeń. Jednak i ta możliwość, jak wszystko, co dzieje się w świecie zjawiskowym, podlega temu samemu prawu: rozwija się w czasie i przestrzeni, osiąga apogeum i zanika. Owo kręcenie się w kole przeznaczenia buddyści nazywają kołem Karmy, chrześcijanie nazywają materią. Księga Przemian nie pokazuje drogi ku Wyzwoleniu. Natomiast wskazuje kierunek wysiłku człowiek ku stwarzaniu warunków dla podjęcia ostatecznej samorealizacji. Księga Przemian nie odkryła tego kierunku, lecz odbija w sobie, jak w czystym zwierciadle kosmogoniczne prawo rozwoju. Taki jest sens jej etycznego i moralnego przesłania. Jednocześnie Księga Przemian wskazuje na tę oczywistość, że ciało i dusza, materia i duch, światło i ciemność - tu i teraz, natychmiast są nierozerwalnie związane.

Siła duchowa (heksagram 1 Twórczość - Niebo - Akcja) ujawnia się poprzez zaistnienie materii (heksagram 2 Dokonanie - Ziemia - Reakcja). Człowiek zaś tak długo boryka się z własnym losem, dopóki poprzez siebie i w sobie nie zintegruje tych dwóch pozornych sprzeczności w jedną doskonałą całość, ku której prowadzi go przeznaczenie. Jeśli praktyka Księgi Przemian uprzytomni Ci to, spełni ona tym samym swój najbardziej szczytny cel.

Praca z Księgą jest praktyką kultury duchowej. Zrozumienie ekwiwalencji magicznych rzeczywistości sprawia, że możesz wywierać wpływ na losowe zdarzenia spełniające Twoje przeznaczenie. Musisz jednak pamiętać, że owo wywieranie wpływu podlega Prawu. Właśnie dlatego oświecony mędrzec ostrzega przed wszelką magią, która - jakkolwiek subtelne byłyby jej przesłanki i metody - jest tylko realizacją pragnienia.

Tekst Księga Przemian, a szczególnie jego komentarz, opracowane zostały dla ludzi poszukujących zrozumienia w procesie wzrastania wewnętrznego. W każdym zjawisku bowiem zawarte są sfery znaczeniowe, które odczytać można wyłącznie na poziomie psychiki odczytującego. Człowiek pospolity postrzega w zjawisku tylko relację do własnych pragnień. Człowiek szlachetny postrzega w zjawisku więź pomiędzy tworzącymi to zjawisko siłami - rozumie on już nieuchronność sekwencji wydarzeń, rozumie on już dyktat Prawa. Może on nawet korzystać z tego Prawa, ale wówczas w rezultaty swoich wysiłków, zgodnie z wyrażeniem mędrca, spowity będzie jak w kokon. Człowiek wielki nie tylko zrozumiał Prawo, ale zrozumiał również, że nawet korzystanie z Prawa temuż Prawu podlega. Tym samym, paradoksalnie, przekroczył on uwarunkowania Prawa i daje świadectwo prawdzie. Wolność nie jest dla niego dowolnością i możliwością realizowania skłonności. Miłość nie jest dla niego współbrzmieniem emocjonalnym. Świat nie jest dla niego na zewnątrz lub wewnątrz. Jedność objawia się w blasku swego majestatu.

Historia Księgi Przemian jest badana przez specjalistów. Czytając dzieła poświęcone tej historii możesz zapoznać się z hipotezami o powstaniu i rozwoju tekstu klasycznego Księgi. Początek tej historii jest legendarny. U źródeł powstania Księgi Przemian odnajdujemy przesłanie o Fu Xi (2953-2838 p.n.e.) - pierwszym z pięciu legendarnych cesarzy Chin. Chińczycy czczą go jako Wielkiego Nauczyciela, który nauczył swój lud uprawy roli, polowania i wielu innych praktycznych umiejętności. Legenda głosi, że Fu Xi zostały objawione znaki, stanowiące zapis ośmiu podstawowych trigramów, on zaś spisał je i skomentował.

Badając przekazane przez tradycję trigramy, cesarz Wen, założyciel dynastii Czou, utworzył z nich 64 heksagramy. Tradycja zawiera przekaz, że cesarz Wen każdy z tych heksagramów opatrzył tekstem zwanym Orzeczeniem lub - jak niektórzy mówią - Wyrokiem. Cesarz Wen żył i działał około tysięcznego roku p.n.e. Książę Czou, syn cesarza Wen opracował - tak głosi przekaz - Orzeczenia-Sentencje do każdej z poszczególnych 384 linii heksagramów. Orzeczenia te nazywano Zmianami i weszły one do Księgi na stałe.

Tak więc klasyczny tekst Księgi Przemian składa się z trigramów cesarza Fu Xi, połączonych w heksagramy przez cesarza Wen, który uzupełnił je Orzeczeniami oraz Sentencji księcia Czou do każdej linii. Zapis Orzeczeń i sentencji jest krótki, aforystyczny. Nic więc dziwnego, że badacze i praktycy Księgi, a wśród nich starożytni mędrcy, tworzyli komentarz do tekstu podstawowego. Jednym z najpoważniejszych komentarzy jest opracowanie Konfucjusza zwane Dziesięć Skrzydeł. W Dialogach Konfucjańskich zawarte jest stwierdzenie: Gdyby mi jeszcze długo żyć było dane tak, bym przez pięćdziesiąt lat Księgę Przemian mógł badać, wówczas zdołałbym uniknąć poważnych błędów.

Wśród licznych szkół komentatorskich można rozróżnić dwa kierunki badawcze. Jeden oparty jest na tradycji przekazu wiedzy duchowej, drugi natomiast zajmuje się interpretowaniem Księgi na podstawie filologii krytycznej.

Pierwsza europejska wzmianka o istnieniu Księgi Przemian ukazała się w Paryżu w 1694 r. Pierwsze europejskie tłumaczenie Księgi Przemian zostało dokonane na język łaciński w 1736 r. przez misjonarza jezuitę P. Regisa. Księgą Przemian poważnie interesowali się i badali ją w Europie filozofowie Leibniz i Regel, przy czym Leibniz nie tylko studiował Księgę, lecz stworzył własną teorię jej interpretacji. W 1876 r. pojawił się angielski przekład Księgi, którego dokonał T. MacKlatchie. Wkrótce potem pojawiły się również inne próby tłumaczenia, a także interpretacji Księgi. Pierwszym poważnie liczącym się tłumaczeniem Księgi Przemian był przekład J. Legge, który rozpoczął swoją pracę w 1854 r., a ostateczna redakcja przekładu ukazała się w 1882 r., czyli po 27 latach.

Niewątpliwie najważniejszym wydarzeniem w historii przekładów Księgi Przemian na języki europejskie jest praca, którą wykonał Richard Wilhelm. Był on uczniem chińskiego mistrza i zapoznawał się z tekstem i tradycją Księgi w Chinach. R. Wilhelm z wyjątkową pracowitością i poświęceniem dokonał tego przekładu, cały tekst został przez niego przetłumaczony z chińskiego na niemiecki, a następnie z niemieckiego na chiński, przy czym przekład niemiecki był akceptowany tylko w tym przypadku, jeśli jego chińska wersja przyjęta została przez Mistrza. Tekst i komentarz, przełożone i opracowane przez Wilhelma w języku niemieckim są, jak dotąd, najpoważniejszym wkładem do translacji Księgi na języki europejskie. Przedmowę do jednego z kolejnych wydań R. Wilhelma napisał C. G. Jung, który praktycznie korzystał z Księgi dla swoich badań i działalności psychoterapeutycznej.

Księga Przemian była również tłumaczona na języki pozaeuropejskie a do najznakomitszych jej przekładów, komentarzy i interpretacji doszło w Japonii, gdzie powstały również szkoły komentatorskie.

Julian Konstantynowicz Szczucki dokonał przekładu tekstu Księgi Przemian na język rosyjski w latach 1928-1935. Opracowany przez niego komentarz oparty został na pracach wybitnych komentatorów: Wan Bi (226-249), Wan I (1598-1654) oraz Ito Togai (167-1736). Wan Bi poszukiwał klucza do zrozumienia Księgi w filozofii taoizmu. Wan I rozpatrywał Księgę poprzez pojęcia i idee filozofii buddyjskiej. Ito Togai, który był Japończykiem, opierał się na naukach Konfucjusza.

Dzieło J. K. Szczuckiego (J. K. Szczucki Kitajskaja Kłasiczeskaja Kniga Pieriemien, Izdatelstwo Wostocznej Literatury, Moskwa 1960, Akademia Nauk SSSR, Institut Narodow Azji, w nakładzie 1400 egzemp., s. 425) pomyślane zostało i zrealizowane jako rozprawa naukowa w ramach prac Instytutu Orientalistyki Akademii Nauk ZSRR. Składa się ono z części I Historia problemu (s. 20-86), części II "Badanie" (s. 87-156), części III Przekłady (s. 157-384), oraz przypisów, uwag itd.

W III części swojej pracy J. K. Szczucki zamieścił tłumaczenie wszystkich dostępnych tekstów klasycznych Księgi Przemian. Właśnie z tej III części pochodzi tekst wraz z komentarzem, który został przełożony na język polski w latach 1981-1983 przez niżej podpisanego (Leon Zawadzki). Wydanie to, jak dotąd, jest dostępne tylko w wersji roboczej.

J. K. Szczucki urodził się w 1897 r. w Jekaterynburgu (obecnie Swierdłowsk), w rodzinie leśniczego. Wykształcenie średnie otrzymał w Petersburgu. Następnie zaś rozpoczął studia w Instytucie Politechnicznym na wydziale ekonomicznym. W 1917 r. porzucił Politechnikę, aby studiować w Praktycznej Akademii Orientalistyki. W 1918 r. przeniósł się na Uniwersytet, który ukończył w 1922 r. jako sinolog. W 1924 r. docent J. K. Szczucki został wykładowcą Uniwersytetu. W 1928 r. udał się do Japonii w celu zapoznania się z pracą naukowo - badawczą japońskich sinologów. Od 1930 r. pracował jako wybitny uczony - specjalista w dziedzinie językoznawstwa orientalnego. J. K. Szczucki znał i wykładał język: chiński, japoński, mandżurski, annamski. Władał językami: niemieckim, francuskim, angielskim, polskim. Znał język: holenderski, sanskryt i łacinę.

Poświęciłem więcej uwagi dziełu J.K.Szczuckiego, ponieważ w 1983r. przetłumaczyłem na język polski podstawowy tekst Księgi z w/w rozprawy tego sinologa. Przekład z języka rosyjskiego dokonany został bez pretensji naukowych. Oczywiście, zachowuje on wierność filologiczną wobec oryginału rosyjskiego. Przekład dokonany został na zgłaszane wielokrotnie zapotrzebowanie, by móc korzystać z pracy J. K. Szczuckiego, którą prezentowałem w czasie prywatnych spotkań z ludźmi zainteresowanymi Księgą Przemian.

W Polsce pierwszą próbą translacji była I Ching - Księga Przemian wg Sama Reiflera Warszawa 1981 z wydania amerykańskiego I Ching - A New Interpretation For Modern Times, przekład polski M. K. Wydanie I (oficjalne) Zysk i S-ka 1996

Richard Wilhelm Księga Przemian. Pełne wydanie. Przekład i komentarz Richard Wilhelm. Na język polski: Wojciech Jóźwiak, Małgorzata Barankiewicz, Krzysztof Ostas. Wydanie: Latawiec Warszawa 1994r.

I-Ching. Księga wróżb. Tadeusz Zysk, Jacek Kryg. Wyd.Elliot, Bydgoszcz 1990.

I-Ching. Księga Przemian. Przekład z chińskiego na język rosyjski oraz komentarz J.K.Szczucki. Przekład na język polski Leon Zawadzki. Wydanie 1984 i następne do użytku wewnętrznego. Obecnie przygotowywana jest edycja oficjalna.

O pozostałych wydaniach polskiej edycji I-Ching, a zwłaszcza o przekładzie Andrzeja Wesołowskiego i dziwnych losach tej pracy opowiemy w następnych edycjach www.logonia.pl

Poniżej podaję (opracowaną przeze mnie w 1983r.) instrukcję dla początkującego, który podejmuje dopiero współpracę z Księgą.

Trigram	NAZWA	ATRYBUT	OBRAZ	CECHA psychiczna	POZYC. rodzina
	Cien Twórczość	Moc	Niebo	Akcja	Ojciec Władca
	Kun Realizacja	Samopoświę-cenie	Ziemia	Reakcja	Matka
	Chen Pobudzenie	Ruch Ruchliwość	Grzmot, Grom, Piorun, Błyskawica	Poruszenie	Pierwszy Syn
	Kan Zanurzenie	Niebezpieczeństwo	Woda	Poczucie niebezpieczeństwa	Drugi Syn
	Ken Trwanie	Stałość	Góra	Spokój	Najmłodszy Syn
	Sun Subtelność	Przenikliwość	Wiatr Drzewo	Łagodność	Pierwsza Córka
	Li Sprzęgnięcie	Jasność	Ogień	Zależność	Druga Córka
	Tuei Rozwiązanie	Wesołość Radość	Jezioro Ujęcie wody	Wesołość	Najmłodsza Córka

	Z n a c z e n i e
Pozycja	w społeczeństwie	w ciele człowieka	w psychice człowieka	w ciele zwierzęcia
6	wielki człowiek, mędrzec	głowa	koniec rozwoju	głowa
5	władca, cesarz	ramiona	intuicja	kończyny przednie
4	dworzanin, minister	tułów	uczucia	przednia część tułowia
3	wielmoża, urzędnik	biodra	emocje	tylna część tułowia
2	sługa, wojsko	nogi	ruch	kończyny tylne
1	prostak	stopy	popędy	ogon

	w górnym i w dolnym trigramie pozycje analogiczne posiadają najbliższą relację, to znaczy 1-sza pozycja pozostaje w relacji analogii do 4-tej, zaś 2-ga do 5-tej i 3-cia do 6-tej;
	komentatorzy twierdzą, że światło skłania się ku ciemności tak samo, jak ciemność ku światłu. Dlatego w heksagramie linie ciągłe (yang) odpowiadają liniom przerywanym (yin). Jeśli pozostające we wzajemnej odpowiedniości pozycje (1-4, 2-5, 3-6)
	zajęte są przez linie dopełniające (słaba-silna, silna-słaba), to uważa się, że zachodzi pomiędzy nimi odpowiednia współzależność; natomiast, jeśli są one jednorodne (słaba-słaba, silna-silna) to uważa się, że nie ma pomiędzy nimi odpowiedniej współzależności;
	szczególną uwagę należy zwrócić przy analizie heksagramu na pozycję 2-gą i 5-tą; pozycja 2-ga w dolnym trigramie i pozycja 5-ta (czyli 2-ga w górnym trigramie) są centralne; pozycja centralna zawiera w najdoskonalszy sposób zrównoważone właściwości trigramu. Chodzi o to, że centralna pozycja stanowi jakby oś, na której obracają się pozostałe dwie linie trigramu;
	przy analizie heksagramu przyjmuje się, że linie światła lub ciemności mają tym większe znaczenie, im jest ich mniej; na przykład w heksagramie 13:

	niebo
	człowiek
	ziemia